Op elk schoolplein in Nederland staan ze inmiddels in rijen: fatbikes, met hun dikke banden en hun motor die veel harder gaat dan de wet toestaat. Wat begon als een trendy alternatief voor de scooter, is uitgegroeid tot een van de grootste verkeersveiligheidsproblemen van dit moment. En de cijfers die het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat onlangs naar de Tweede Kamer stuurde, liegen er niet om.
De cijfers zijn harder dan je zou denken
In 2020 registreerde de letselinformatiedienst nul slachtoffers van fatbike-ongelukken. In 2024 waren dat er 301. Het aantal jongeren met hersenletsel door een ongeluk op een elektrische fiets is in dezelfde periode verzesvoudigd, meldt de minister in een brief aan de Tweede Kamer. Meer dan de helft van de slachtoffers is tussen de 12 en 17 jaar oud. Artsen van het Amsterdam UMC zien steeds vaker kinderen van 10 tot 14 jaar binnenkomen met gebroken kaken en gezichtsletsel. Die stijging past in een breder patroon: 2025 was met 759 verkeersdoden het dodelijkste jaar in bijna twintig jaar, zoals ook blijkt uit onze eerdere analyse van de verkeersdodencijfers.
Waarom een fatbike zoveel risico met zich meebrengt
Een fatbike voelt stabiel aan door die brede banden, maar dat gevoel is bedrieglijk. Veel exemplaren worden na aankoop opgevoerd, waardoor ze in plaats van de toegestane 25 kilometer per uur ineens 40 tot 50 kilometer per uur halen. Op die snelheid weegt een fatbike met berijder al snel meer dan 100 kilo, en dat gewicht moet je met twee handremmen tot stilstand krijgen op een fiets zonder kreukelzone, gordel of airbag. Jongeren van twaalf hebben vaak nog geen idee hoe ze op die snelheid moeten remmen of bochten moeten nemen, laat staan dat ze een helm dragen. Diezelfde onverschilligheid voor regels zie je terug in ander rijgedrag: 30 kilometerzones worden massaal genegeerd, en handhavers constateren dat jongeren op fatbikes zich vaak hetzelfde gedragen als automobilisten die geloven dat de regels voor hen niet gelden. Vaak rijden ze ook nog met twee of drie man op één zadel, wat de kans op een valpartij alleen maar groter maakt.
Daar komt bij dat een fatbike zelden alleen de weg deelt met ander langzaam verkeer. Op fietspaden die ontworpen zijn voor 20 kilometer per uur, schiet een opgevoerde fatbike er met bijna dubbele snelheid doorheen, tussen schoolgaande kinderen en ouderen op een gewone fiets. Juist dat snelheidsverschil, niet de fatbike op zichzelf, maakt veel van de ongelukken die ziekenhuizen nu registreren zo ernstig.
Wat de wet nu eigenlijk zegt
Zolang een fatbike voldoet aan de eisen voor een gewone elektrische fiets, geldt er geen kenteken-, rijbewijs- of helmplicht en ook geen minimumleeftijd. Die eisen zijn: trapondersteuning tot 25 kilometer per uur, geen gashendel en een motor van maximaal 250 watt. Gaat een exemplaar harder of heeft het meer vermogen, dan valt het juridisch onder de brom- of snorfietsregels, met een geel kenteken, verzekering en helmplicht als gevolg, zo legt de ANWB uit. Het probleem is dat veel ouders en jongeren dat verschil niet kennen, en dat een opgevoerde fatbike op straat vrijwel niet te onderscheiden is van een legale. Gemeenten lossen dat intussen zelf op: Enschede voerde als eerste stad een fatbikeverbod in het centrum in, en inmiddels hebben tientallen andere gemeenten eigen beperkingen ingesteld, bijvoorbeeld rond schoolpleinen of in winkelstraten. Zonder landelijke, uniforme regels ontstaat zo een lappendeken waarin de ene gemeente iets verbiedt wat twee straten verder, in de buurgemeente, nog gewoon mag.
De nieuwe regels die eraan komen, en de ruzie erover
Het coalitieakkoord van kabinet-Jetten belooft een apart voertuigcategorie voor fatbikes, met een minimumleeftijd en een helmplicht tot 18 jaar voor alle lichte elektrische voertuigen. Minister Madlener noemde een apart wettelijk onderscheid tussen fatbikes en andere e-bikes eerder "niet zinvol", terwijl een Kamermeerderheid juist aandringt op een minimumleeftijd van 14 jaar. Een wetswijziging kost volgens het ministerie zelf twee tot tweeënhalf jaar, dus wie op korte termijn een helmplicht verwacht, komt bedrogen uit. Dezelfde traagheid zie je bij andere verkeersmaatregelen: ook het aantal automobilisten dat door rood rijdt stijgt al jaren zonder dat de handhaving daar gelijke tred mee houdt.
Wat je als ouder nu al kunt doen
Je hoeft niet te wachten op Den Haag om het risico voor je kind te verkleinen. Check bij aankoop of de fatbike daadwerkelijk aan de 25 kilometer per uur en 250 watt grens voldoet, en laat hem nooit opvoeren, ook niet "voor de gezelligheid". Maak vooraf duidelijke afspraken over snelheid, groepjes rijden en telefoongebruik onderweg. Een helm is wettelijk niet verplicht, maar wel verstandig gezien het aantal hoofdwonden dat artsen nu al zien. Controleer ook je aansprakelijkheidsverzekering: niet elke polis dekt schade die een minderjarige op een opgevoerde fatbike veroorzaakt, en dat kan bij een ongeluk een financiële nasleep geven die net zo pijnlijk is als de medische.
Wil je weten of de fatbike van je kind nog binnen de wettelijke grenzen valt, dan kun je dat meestal navragen bij de verkoper of de fabrikant: een motor van 250 watt en een trapondersteuning die bij 25 kilometer per uur stopt, horen standaard in de specificaties te staan. Twijfel je, laat de fiets dan controleren bij een erkende tweewielerzaak voordat je kind er de straat mee opgaat. Dat kost een paar tientjes, en voorkomt dat je kind straks met een "legale" fiets toch onder de bromfietsregels valt, inclusief de boete die daarbij hoort.